بازاریابی شبکهای روشی برای فروش مستقیم محصولات به مشتریان از طریق نمایندگان مستقل است، نه از طریق فروشگاهها. نمایندگان از محصولاتی که خودشان و، در طرحهای چندسطحی، افرادی که معرفی کردهاند میفروشند پورسانت میگیرند. یک شرکت بازاریابی شبکهای مشروع به فروش واقعی محصول به مشتریان واقعی پاداش میدهد، نه به عضوگیری.
اگر تا به حال از شما دعوت شده که «نگاهی به یک فرصت بیندازید»، یا از دوستی که نمایندهٔ یک برند است محصول مراقبت از پوست خریدهاید، با بازاریابی شبکهای روبهرو شدهاید. این اصطلاح طیف گستردهای از کسبوکارها را در بر میگیرد، از شرکتهایی که بهخوبی اداره میشوند تا طرحهایی که نهادهای نظارتی تعطیلشان کردهاند. این راهنما به زبان ساده توضیح میدهد این مدل چگونه کار میکند، چه چیزی میتواند ارائه دهد و چه چیزی نمیتواند، و چگونه پیش از امضای هر چیزی نشانههای مشکل را تشخیص دهید.
تعریفی ساده از بازاریابی شبکهای
بازاریابی شبکهای شکلی از فروش مستقیم است. در فروش مستقیم، شرکت محصولاتش را از طریق افراد مستقل میفروشد، نه از طریق قفسههای خردهفروشی، فروشگاههای بزرگ یا تبلیغات سنتی. این افراد معمولاً نماینده، توزیعکننده، مشاور یا صاحب کسبوکار مستقل (IBO) نامیده میشوند.
آنچه بازاریابی شبکهای را در دل فروش مستقیم متمایز میکند، بخش «شبکه» است. نمایندگان میتوانند افراد دیگری را به شرکت معرفی کنند. وقتی این افراد محصولی میفروشند، نمایندهای که آنها را معرفی کرده ممکن است، بسته به طرح جبران خدمات شرکت، از آن فروشها پورسانت بگیرد. این ساختار با نام بازاریابی چندسطحی (MLM) هم شناخته میشود.
از همان ابتدا دو نکته را در نظر داشته باشید:
- نمایندگان مستقلاند. آنها معمولاً کارمند نیستند. حقوق دریافت نمیکنند و معمولاً هزینههای کسبوکارشان را خودشان میپردازند.
- پورسانت باید از فروش محصول بیاید. در یک شرکت مشروع، پول به این دلیل جریان پیدا میکند که مشتریان محصولاتی را میخرند که واقعاً میخواهند. همین یک ایده مفیدترین معیار برای سنجیدن هر فرصتی است و چند بار دیگر به آن برمیگردیم.
جریان محصول و پول چگونه است
بهتر است این مدل را زنجیرهای سهبخشی تصور کنید.
- شرکت محصولات را تولید یا تأمین میکند، قیمتها را تعیین میکند، پرداخت و ارسال را انجام میدهد، و طرح جبران خدمات و شرایط عضویت را منتشر میکند.
- نمایندگان محصولات را از طریق شبکههای اجتماعی، رویدادها یا گفتوگوهای رودررو به آشنایانشان معرفی میکنند. مشتریان اغلب از طریق وبسایت یا اپلیکیشن شرکت و با لینک یا شناسهٔ یک نماینده سفارش میدهند تا فروش به نام فرد درست ثبت شود.
- مشتریان محصولات را برای مصرف شخصی میخرند. در یک کسبوکار سالم، سهم بزرگی از فروش به افرادی میرسد که صرفاً مشتریاند، نه نماینده.
وقتی فروشی انجام میشود، شرکت مبلغ را دریافت میکند، محصول را ارسال میکند و پورسانتها را طبق طرح خود محاسبه میکند. این پورسانتها به نمایندهای که فروش را انجام داده پرداخت میشود و در طرح چندسطحی ممکن است به نمایندگان دیگری که با آن فروش مرتبطاند هم پرداخت شود. در اسپادلند، محصولاتی که پشت این فروشها قرار دارند صنایع دستی، محصولات مراقبت از پوست و دیگر کالاهاییاند که در فروشگاه آنلاین آن فهرست شدهاند.
پرسش کلیدی این است که چه چیزی باعث پرداخت میشود. اگر پورسانتها با فروش محصول به کسانی که آن را میخواهند ایجاد شوند، مدل همانطور که باید کار میکند. اگر پرداختها عمدتاً با پیوستن افراد تازه، پرداخت هزینهٔ ثبتنام یا خرید موجودیای که به آن نیاز ندارند ایجاد شوند، مدل به یک طرح هرمی شبیه میشود. (این تفاوت را بهتفصیل در فروش مستقیم در برابر طرحهای هرمی: چگونه تفاوتشان را تشخیص دهیم بررسی کردهایم.)
بازاریابی تکسطحی در برابر چندسطحی
هر شکلی از فروش مستقیم «شبکه» ندارد. دو ساختار اصلی به این شکلاند:
| بازاریابی تکسطحی | بازاریابی چندسطحی (بازاریابی شبکهای) | |
|---|---|---|
| از فروش چه کسی درآمد دارید | فقط فروش محصول توسط خودتان | فروش خودتان، بهعلاوهٔ فروش افرادی که معرفی کردهاید (و گاهی افرادی که آنها معرفی کردهاند) |
| تیمسازی | بخشی از طرح نیست | بخشی از طرح است، اما طرحهای مشروع همچنان فقط بر اساس فروش محصول پرداخت میکنند |
| پیچیدگی | معمولاً سادهتر برای فهمیدن | معمولاً پیچیدهتر، با سطحها، رتبهها یا شرایط احراز |
| تمرکز اصلی | فروش به مشتریان | فروش به مشتریان و پشتیبانی از تیمی که آن هم میفروشد |
هیچکدام از این دو ساختار خودبهخود خوب یا بد نیست. طرح تکسطحی میتواند برای کسی که فقط میخواهد محصولاتی را که دوست دارد به دیگران معرفی کند مناسب باشد. طرح چندسطحی برای کسانی مناسب است که میخواهند دیگران را هم آموزش دهند و پشتیبانی کنند. آنچه در هر دو حالت اهمیت دارد این است که طرح شفاف باشد، به فروش محصول پاداش دهد، و شما پیش از پیوستن دقیقاً بدانید چگونه کار میکند.
مزایای واقعی بازاریابی شبکهای
بازاریابی شبکهای واکنشهای تندی در هر دو جهت برمیانگیزد. در اینجا نگاهی متعادل به آنچه واقعاً میتواند ارائه دهد داریم.
- مانع کم برای شروع. بسیاری از شرکتها اجازه میدهند رایگان یا با هزینهای اندک عضو شوید، بدون هزینههای راهاندازی یک فروشگاه.
- زمانبندی انعطافپذیر. خودتان تصمیم میگیرید کی و چقدر وقت بگذارید. این برای کسانی که میخواهند در کنار تعهدات دیگرشان کار کنند مناسب است.
- یادگیری مهارتهای کاربردی. فروش، خدمات مشتری، ارتباطات، شبکههای اجتماعی و حسابداری پایه در بسیاری از مسیرهای شغلی مهارتهای مفیدیاند.
- فروش محصولاتی که خودتان استفاده میکنید. اگر محصولی را از قبل دوست دارید، نمایندگی آن میتواند طبیعی به نظر برسد.
- جامعه و آموزش. بسیاری از شرکتها مطالب آموزشی و شبکهای از افرادی با اهداف مشابه را در اختیار میگذارند.
معایب و ریسکهای واقعی
معایب هم سزاوار همین اندازه توجهاند، چون واقعیاند.
- هیچ درآمدی تضمینشده نیست. نتیجه به عوامل زیادی بستگی دارد، از جمله تلاش، مهارت، محصول، بازار و شرکت. بسیاری از کسانی که میپیوندند درآمد اندکی دارند یا هیچ درآمدی ندارند، و برخی بیش از آنچه به دست میآورند خرج میکنند. به هر کسی که خلاف این را القا میکند با احتیاط نگاه کنید.
- هزینهها با خودتان است. نمونهها، سفر، رویدادها، تبلیغات و قبض تلفن یا اینترنت معمولاً از جیب خودتان پرداخت میشود.
- فشار بر روابط. فروش به دوستان و خانواده اگر به اصرار بکشد، میتواند به روابط آسیب بزند.
- طرحهای جبران خدمات پیچیده. فهم برخی طرحها دشوار است و همین سنجیدن اینکه واقعاً برای چه چیزی ثبتنام میکنید را سخت میکند.
- افراد سودجو وجود دارند. برخی مجموعهها خود را شرکت بازاریابی شبکهای مینامند اما مثل طرحهای هرمی عمل میکنند. تشخیص آنها کمی تحقیق لازم دارد.
نشانههای هشدار
هر وقت یک فرصت بازاریابی شبکهای را بررسی میکنید، اگر به هر یک از موارد زیر برخوردید، با احتیاط بیشتری پیش بروید:
- برای عضوگیری پول میگیرید. اگر افراد صرفاً به این دلیل پول میگیرند که کسی ثبتنام کرده است، نه به این دلیل که محصولی فروخته شده، این نشانهٔ هشدار جدی است.
- هزینههای اولیهٔ سنگین. «بستههای شروع» گران، بستههای آموزشی اجباری یا الزام به خرید موجودی باید شما را محتاط کند.
- فشار برای خرید موجودی. تشویق به «انبار کردن» کالا برای رسیدن به یک رتبه یا پاداش، مشکلی شناختهشده و قدیمی است.
- ادعاهای درآمدی و تبلیغ سبک زندگی. وعدهٔ درآمد کلان، خودروهای لوکس یا کنار گذاشتن شغلتان توصیف یک کسبوکار نیست. یک تاکتیک فروش است.
- نبود مشتری واقعی. اگر تقریباً همهٔ فروشها به خود نمایندگان است، بپرسید مشتریان نهایی واقعی چه کسانیاند.
- مدارک مبهم یا ناموجود. یک شرکت مشروع شرایط، سیاست بازپرداخت و طرح جبران خدمات خود را منتشر میکند و ثبت حقوقی قابلراستیآزمایی دارد.
- عجله. «امروز بپیوندید وگرنه از دست میدهید» یک تاکتیک فشار است، نه اطلاعات.
در ایالات متحده، کمیسیون تجارت فدرال (FTC) راهنماییهای کلیای برای مصرفکنندگان و کسبوکارها دربارهٔ بازاریابی چندسطحی و فرصتهای کسبوکار منتشر میکند. پیام اصلی آن با نکتههای بالا همخوان است: بررسی کنید پاداشها بر پایهٔ فروش واقعی به مشتریان واقعی است یا نه، و به وعدههای درآمدی تردید داشته باشید. خواندن این راهنما پیش از پیوستن به هر شرکتی ارزش وقت گذاشتن دارد.
آیا بازاریابی شبکهای برای شما مناسب است؟
پاسخ واحدی وجود ندارد. ممکن است انتخاب معقولی باشد اگر:
- واقعاً محصولات را دوست دارید و از آنها استفاده میکنید،
- از گفتوگو با مردم لذت میبرید و با فروش راحت هستید،
- وقتی برای سرمایهگذاری دارید، بیآنکه برای پرداخت قبضهایتان روی آن حساب کنید، و
- حاضرید شرایط و طرح جبران خدمات را با دقت بخوانید.
اگر به درآمد ماهانهٔ قابلپیشبینی نیاز دارید، اگر از فروش به آشنایانتان معذب میشوید، یا اگر برای شروع باید پول قرض کنید، شاید انتخاب مناسبی نباشد.
جایگاه اسپادلند
اسپادلند یک شرکت بینالمللی فروش مستقیم است که در سال 2018 در سوئد تأسیس شد و شرکتی آمریکایی به نام ESPADLAND US INC با مقر کالیفرنیا دارد. بهعنوان نمونهای از اینکه یک شرکت چگونه میتواند مدل خود را سامان دهد، اسپادلند ساختار خود را در شرایط منتشرشدهاش اینگونه توصیف میکند:
- عضویت رایگان است. برای عضویت به هیچ پرداخت یا خرید محصولی نیاز نیست. حداقل سن 18 سال است.
- سه نوع عضو. مشتریان برای مصرف شخصی خرید میکنند. مارکترها صاحبان کسبوکار مستقل با طرح تکسطحیاند. نتورکرها صاحبان کسبوکار مستقل با طرح چندسطحیاند.
- بدون پورسانت برای عضوگیری. اسپادلند اعلام میکند که برای عضوگیری هیچ پورسانتی نمیپردازد؛ پاداشها فقط بر اساس فروش محصول پرداخت میشوند.
- بدون تضمین درآمد. اسپادلند هیچ درآمدی را تضمین نمیکند. عضویت رابطهٔ استخدامی ایجاد نمیکند، حقوق ثابتی وجود ندارد و نمایندگان هزینههای بازاریابی خود را میپردازند.
- حضور بینالمللی. اسپادلند در 28 کشور نمایندهٔ مستقل دارد.
چه به اسپادلند فکر میکنید و چه به هر شرکت دیگری، اسناد کامل را خودتان بخوانید. میتوانید طرح جبران خدمات و درآمد، شرایط و سیاستها و منشور اخلاقی اسپادلند را بررسی کنید. اگر میخواهید مسیر نتورکری را عمیقتر بشناسید، راهنمای نتورکر شوید آن را گامبهگام توضیح میدهد؛ راهنماهایی هم برای مارکترها و مشتریان وجود دارد.
جمعبندی
بازاریابی شبکهای روشی برای فروش محصولات از طریق نمایندگان مستقل است که گاهی امکان ساختن و پشتیبانی از یک تیم را هم دارد. میتواند انعطافپذیری و راهی کمهزینه برای شروع فراهم کند، اما هیچ درآمد تضمینشدهای ندارد و با هزینهها و ریسکهای واقعی همراه است. قابلاعتمادترین آزمون برای هر شرکتی ساده است: آیا به افراد برای فروش محصول به مشتریان واقعی پاداش داده میشود، یا برای آوردن اعضای تازه؟ اول این پرسش را مطرح کنید، مدارک را بخوانید، و هرگز اجازه ندهید عجله به جای شما تصمیم بگیرد.
پرسشهای متداول
راهنمای مرتبط: مشتری، بازاریاب یا نتورکر: کدام عضویت اسپادلند مناسب شماست؟
بازاریابی شبکهای روشی برای فروش محصولات از طریق نمایندگان مستقل بهجای فروشگاههاست. نمایندگان از فروش محصول پورسانت میگیرند و در طرحهای چندسطحی ممکن است از فروش افرادی که به شرکت معرفی کردهاند نیز پورسانت بگیرند.
خیر. یک شرکت بازاریابی شبکهای مشروع بر اساس فروش محصول به مشتریان واقعی پورسانت میپردازد. طرح هرمی عمدتاً به افراد برای عضوگیری دیگران یا برای خریدهایی که فقط برای ماندن در طرح انجام میشود پاداش میدهد. طرحهای هرمی در بسیاری از کشورها، از جمله ایالات متحده، غیرقانونیاند.
بستگی به شرکت دارد. برخی هزینهٔ ثبتنام میگیرند یا خرید بستهٔ شروع را الزامی میکنند؛ برخی دیگر، مانند اسپادلند، عضویت رایگان و بدون الزام به خرید ارائه میدهند. هزینههای اولیهٔ سنگین یا الزام به خرید موجودی دلیلی برای احتیاط است.
برخی افراد پورسانت دریافت میکنند، اما هیچ درآمدی تضمینشده نیست و بسیاری پس از کسر هزینههایشان درآمد اندکی دارند یا هیچ درآمدی ندارند. نتیجه به تلاش، مهارت، محصول و بازار بستگی دارد. به هر کسی که درآمد مشخصی را وعده میدهد با تردید نگاه کنید.






[…] دارید. برخی دیگر از طرح چندسطحی استفاده میکنند که بازاریابی شبکهای هم نامیده میشود و در آن ممکن است از فروش افرادی که […]